Op dinsdag 28 juni jl. organiseerde BMC de cultuurconferentie 'Het roer om? – provinciaal cultuurbeleid in nieuw perspectief'. Lees hieronder het verslag:

Heeft de provincie straks nog taken op het terrein van de cultuur? Zo ja, wat zijn die taken dan? En hoe verhouden ze zich tot het rijksbeleid en de gemeentelijke inzet? Kortom: hoe wordt aangekeken tegen de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de provincie op het terrein van kunst en cultuur? Over deze vragen organiseerde BMC een middagconferentie op dinsdag 28 juni 2011. Er waren 51 deelnemers, “gezeten in een lagerhuis opstelling”.

Provinciaal bestuur
Harry van Waveren, voormalig gedeputeerde van Zeeland en voorzitter van de IPO Adviesgroep Cultuur, beet het spits af in een gesprek met Erik Akkermans. Hij keek terug op zijn periode als bestuurder en stelde dat als je beleid wilt maken, je ook geld nodig hebt om te komen tot uitvoering. Je kunt als gedeputeerde het verschil maken, zeker als het een kerntaak is, waar het de lokale belangen overstijgt. Als je ervoor gaat kun je de anderen meetrekken. De verschillen tussen de provincies en steden als het gaat om visie en geld zijn wel steeds groter geworden. De provincie Zuid-Holland gaat bijvoorbeeld met meer stoppen dan waarover in IPO-verband afspraken zijn gemaakt. Bovendien wordt het beeld van de provincies diffuser en het samenspel met het Rijk ingewikkelder. Iedere provincie trekt zijn eigen lijnen. Zo doet zuid het heel anders dan het noorden en oosten.

Het IPO gaat cultuur niet als taak overboord zetten. Een aantal provincies is creatief geweest in combinatieprogramma’s. Ook is er samenwerking gezocht met collegae met een andere portefeuille om juist op een ander beleidsterrein gezamenlijk op te trekken; cultuur in combinatie met ruimte, economie en identiteit.

Cultureel Erfgoed
Bestaat er zoiets als een provinciale basisinfrastructuur? Hoe ziet die eruit: wat behoort er wel en wat behoort er niet toe? Wat is de rol van de provinciale steunfuncties op het gebied van het cultureel erfgoed (monumenten; musea; landschap)? Olav Reijers, directeur van Drents Plateau, gaf een toelichting aan Cor Wijn. Hij toonde zich bezorgd over de ontwikkelingen landelijk en in de provincie. Erfgoed Nederland wordt afgebouwd. Het RCE neemt landelijk een deel van de taken over, maar de rol ten opzichte van de provincies is heel diffuus. De provincie bouwt de steunfuncties langzaam maar zeker af. Drents Plateau voert ook nog besteltaken uit voor de provincie. Reijers ervaart flink wat tegenstellingen tussen de provincie en de gemeenten. Daar zijn nog behoorlijke stappen te maken. Hij hield een pleidooi om rollen te verhelderen.

Podiumkunsten
Gerard Tonen en Dennis Meijer zijn bevraagd door Pepijn Kuyper over de podiumkunsten in de provincie. Er is sprake van een roofoverval op de podiumkunsten; de podiumkunsten liggen op het hakblok. De rol van de provincies en de gemeenten wordt dus allesbepalend. Het perspectief van bijvoorbeeld de provincies Utrecht en Brabant is fors tegengesteld. Gerard vertelde dat in Brabant samenwerking is gezocht van het veld, met gemeenten en de provincie. Zij hebben elkaar gevonden en Brabantstad geprofileerd. Vervolgens is er een convenant gesloten met een bod aan de staatssecretaris.

De provincie Utrecht is van oudsher met de stad opgetrokken als medeontwikkelaar en financier. Er is tien jaar geleden flink geinvesteerd in theaterinstellingen. Nu is, in plaats van stappen te zetten om dat verder uit te bouwen, het besluit genomen om rigoureus met alles te stoppen. Het wordt door de provincie over de schutting gegooid zonder overleg en zonder inzicht in wat er is opgebouwd. De stad staat nu met de rug tegen de muur. De gezamenlijkheid en samenwerking zijn losgelaten. Voor Brabant is de aanval de beste verdediging. Het Brabantbod is nog voor de bezuinigingen opgesteld, om niet in een uitruilsituatie terecht te komen. Door samenwerking krijg je veel meer kracht; er is een aanspreekpunt. Het initiatief lag bij de podiumkunsten. Muziek, kunsten en erfgoed volgden. Brabant is uit de landsdelige convenantgesprekken met het Rijk gestapt, omdat er geen integraal cultuurbeleid was. Er is gezocht naar een manier van samenwerken die een oplossing biedt om in de integraliteit een transitie door te maken die maakt dat je ook de bezuinigingstaakstelling kunt tackelen.

Er blijkt geen discussie tussen de provincies onderling en IPO biedt geen mogelijkheid om iets af te dwingen.

Cultuureducatie
Oeds Westerhof wilde van Piet Hagenaars en Margriet Gersie weten wat de actuele stand van zaken was met betrekking tot de cultuureducatie. Zuid-Holland blijkt het meest extreem in de keuze. Kunst en cultuur is geen provinciale taak meer. Het Erfgoedhuis blijft bestaan; daar ziet de provincie haar verantwoordelijkheid. Het Kunstgebouw wordt veel kleiner en zal betaald moeten worden door de gemeenten.

Iedere gemeente wil ook bezuinigen op haar centrum voor de kunsten. Echter, de ervaring leert dat je een bepaalde omvang nodig hebt om ook producten van voldoende niveau te kunnen bieden. De staatssecretaris vindt cultuureducatie een taak voor het onderwijs en zet in op controle door de Onderwijsinspectie. Hagenaars vindt dat het onderwijs ook die verantwoordelijkheid moet nemen en die wordt daar door de staatssecretaris ook gelegd!! Er valt daarnaast te denken aan nieuwe samenwerkingsvormen, bijvoorbeeld een marktplaats voor cultuureducatie. Ook de bemiddelingsfunctie blijft erg nodig. Breek uit je eigen basisinfrastructuur en zoek samenwerkingspartners buiten je eigen sector. Het ontbreekt wellicht aan gezamenlijke ambitie.

Afsluiting
Martin Berendse, algemeen rijksarchivaris en voormalig directeur Kunsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, verzorgde de afsluiting van de middag. Hij stelde dat er aan de kant van het Rijk en aan de kant van de gemeenten van alles aan het bewegen is en wellicht moeten de provincies juist daarom even stilzitten. Hij kreeg vooral een gevoel van urgentie bij de situatie van het Kunstgebouw in Zuid-Holland. Het moment waarin wij ons nu bevinden is zo fundamenteel en het draagvlak is zo aan het afnemen dat het echt nodig is om opnieuw naar een beeld te gaan: wat wil je, waar staan wij en hoe gaan wij dat bereiken? Zijn verbinding en innovatie de sleutelwoorden voor succes of zijn het gelegenheidsargumenten? Berendse zendt ons heen met het advies ‘herbronnen’.